خبرگزاری شبستان

دوشنبه ۵ خرداد ۱۳۹۹

الاثنين ٢ شوّال ١٤٤١

Monday, May 25, 2020

اللَّهُم کُنْ لِوَلِیِّکَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن، صَلَواتُکَ علَیه و علی آبائِه، فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِی کُلِّ سَاعَه، وَلِیّاً وَ حَافِظاً و قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلًا وَ عَیْنا، حَتَّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعا وَ تُمَتعَهُ فیها طَویلا" - خدایا، ولىّ‏ ات، حضرت حجّت بن الحسن، که درود تو بر او و بر پدرانش باد؛ در این لحظه و در تمام لحظات سرپرست و نگاهدار و راهبر و یارى گر و راهنما و دیدبان باش، تا او را به صورتى که خوشایند اوست، ساکن زمین گردانیده و مدّت زمان طولانى در آن بهره مند سازی

سرویس : فرهنگ و ادب - ادبیات و نشر زمان :   ۱۳۹۹/۱/۱۱ - ۱۳:۱۳ شناسه خبر : ۹۰۹۹۶۲
نویسنده کتاب «میراث علمی امام حسن (ع) و امام حسین(ع)»:
احادیث ائمه اطهار(ع) دریچه ای برای فهم فضای فرهنگی آن دوران است
باغستانی با اشاره به کم توجهی به میراث علمی امام حسن(ع) و امام حسین(ع) یعنی احادیث این دو امام بزرگوار، گفت: ائمه اطهار (ع) حتی در شرایطی که اقدام سیاسی نداشتند، فعالیت فرهنگی می کردند.

 خبرگزاری شبستان،سرویس فرهنگی- مریم داوری:  کتاب «میراث علمی امام حسن(ع) و امام حسین (ع) در رویارویی با نهاد حکومت اموی» نوشته «دکتر محمد باغستانی»، مدیر گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامیاز سوی انتشارات پژوهشکده اسلام تمدنی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی منتشر شده است. باغستانی دکترای الهیات و معارف اسلامی دارد، نویسنده ، پژوهشگر و مدرس دانشگاه است. زمینه مطالعاتی وی تاریخ و تمدن اسلامی است. به مناسبت سالروز میلاد با سعادت امام حسین (ع) و به منظور اطلاع از محتوا و جزئیات کتاب«میراث علمی امام حسن(ع) و امام حسین (ع) در رویارویی با نهاد حکومت اموی» گفتگویی با نویسنده اثر ترتیب دادیم که بدین شرح است:

 

چه شد که تصمیم به نوشتن چنین کتابی کردید؟

میراث علمی امام حسن(ع) و امام حسین (ع) در رویارویی با نهاد حکومت اموی در دو کتاب تدوین شد اما به خاطر اقتضای شرایط به صورت یک کتاب در آمد و منتشر شد. شاید بتوان گفت که این کتاب تنها کتابی است که در حوزه فرهنگی و فکری  دوران امامت امام حسن(ع) و امام حسین (ع) نوشته شده است.شرایط شکل گیری سیره این دو امام بزرگوار در کتاب تببین و تشریح شده است . همچنین مقایسه شفاف میراث علمی امام حسن (ع) و امام حسین(ع) برای پژوهشگران و دانشجویان رشته های حدیث و تاریخ مفید و کاربردی است.

 

از چند منبع برای نگارش کتاب «میراث علمی امام حسن(ع) و امام حسین (ع) در رویارویی با نهاد حکومت اموی» استفاده کردید؟

از بیش از ۳۰۰ منبع موثق  و مستند تاریخی به زبانهای عربی و فارسی استفاده کردم.

 

این کتاب دارای چند فصل با چه عناوینی است؟

کتاب«میراث علمی امام حسن(ع) و امام حسین (ع) در رویارویی با نهاد حکومت اموی» مشتمل بر هشت فصل است. زمینه های نقش آفرینی متولیان نهاد امامت و خلافت، شرایط اقدامات و دستاوردهای نهاد خلافت، شرایط و امکانان نهاد امامت، بررسی و تحلیل جریان سازی علمی نهاد امامت در حوزه دانش های اصول عقاید، دانش های فروع عقاید و آینده سازی علمی، تحلیل و ارزیابی کمی میراث علمی حدیث امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در برار نهاد خلافت عناوین فصول این کتاب هستند.

 

مخاطبان این کتاب بیشتر چه کسانی هستند؟

همه می توانند از این کتاب بهره ببرند به ویژه طلبه ها، دانشجویان رشته های تاریخ اسلامی، تاریخ تمدن اسلامی و تاریخ تشیع.

 

مهم ترین ویژگی های کتاب «میراث علمی امام حسن(ع) و امام حسین (ع) در رویارویی با نهاد حکومت اموی» چیست؟

با این رویکرد تاریخی شاید در باب احادیث امام حسن(ع) و امام حسین(ع) کتابهای زیادی نوشته نشده است. شاید این نخستین کار باشد که بر اساس رخدادهای تاریخی و زمانه امام حسن(ع) و امام حسین(ع) باشد. فاصله امامت این دو امام بزرگوار دو دهه است از سال چهلم تا شصتم و هر دو هم معاصر بودند با معاویه، خلیفه اموی. کوشش شد که در کتاب میراث علمی امام حسن(ع) و امام حسین(ع) یک دوگانه ای ترسیم کنیم. اقدامات حکومتی که غاصبانه به قدرت رسیده و اقدامات دو امامی که می خواهند از کیان تشیع دفاع کنند، در کتاب تبیین شده است زیرا یک گروه اقلیت بودند در برابر اکثریت . این فضای کلی را در یکی دو فصل اول کتاب توضیح دادم. همان طور که دولت حاکم اقدامات فرهنگی متعدد دارد، درست در نقطه مقابل دو امام در مسیری که طراحی کرده بودند به تناسب کوشش کردند و اقدامات فرهنگی انجام دادند. امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در پاسخ به دولت حاکم با یک اقدام درست هم از کیان فضای اسلامی تا جایی که ممکن بود ، دفاع کردند و هم به لحاظ معرفتی از کیان تشیع دفاع کردند. چون تشیع در آن دوره یک جامعه کوچک بود که کاملا تحت تاثیر تبلیغات اکثریت قرار داشت. این تصویر ذهنی من بود. برای اینکه برای خوانندگان هم تا حدود زیادی آشکارشود، احادیث امام حسن(ع) و امام حسین(ع) را در جدول هایی کنار هم قرار دادم و آنها موضوع به موضوع کار شده است.

 

برخی از منتقدان معتقدند این جدول یکی از ویژگی های خاص کتاب «میراث علمی امام حسن(ع) و امام حسین (ع) در رویارویی با نهاد حکومت اموی» است. این جدول احادیث چکونه است؟

احادیث امام حسن و امام حسین (ع) را در جدولی آوردم. در حقیقت احادیث این دو امام  را در دو جدول آوردم تا خواننده بتواند، آنها را مقایسه کند. به عنوان مثال ،خواننده می تواند بفهمد که در موضوعات عقیدتی یا هر موضوع دیگری امام حسن(ع) و امام حسین(ع) چه گفتند و امکان مقایسه فراهم شده است. یک تحلیل برای این مقایسه انجام دادم که آنرا هم آوردم، منتهی یک تحلیل کوتاه زیرا تحلیل بلند، کار بزرگتری می طلبید. خواننده کاملا می تواند از فضای احادیث به فضای فرهنگی آن دوره پی ببرد . این اصل، ایده بنده بوده است.

 

پس به گونه ای به اقدامات فرهنگی  امام حسن(ع) و امام حسین(ع) پرداختید، چیزی که متاسفانه جایش در بسیاری از کتابهای دینی و تاریخی ما خالی است.

بله کاملا همین طور است. من قبل از اینکه ، این کار را شروع کنم عمده کتابهایی که در مورد امام حسن(ع)و امام حسین(ع)  به فارسی نوشته شده است را بررسی کردم.90 درصد این کتابها یا فقط راجع به عاشورا نوشته شده است یا در مورد صلح امام حسن(ع). این مساله، خلا پرداختن به مسایل فرهنگی این دو امام را بیشتر نشان می دهد . میراث علمی امام حسن(ع) و امام حسین(ع) یعنی احادیث شان اصلا مورد توجه نیست مگر در کتابهای عربی که برای خواننده فارسی ما به درد نمی خورد. سعی کردم در کتابم، این خلا را پر کنم و  اثر، کار جدیدی باشد که بتواند یک خلایی را در این فضا پر کند. همچنین ما متوجه شدیم که این طور نبوده است که امامان ما در فضای اجتماعی کناره باشند.  اگر به دلایلی بعضی از امامان ما  از سیاست کنار زده شده بودند و یا مدتی به دلایل و مصالحی فعالیت سیاسی نمی کردند اما در حوزه فرهنگ و اجتماع کاملا اقدام فرهنگی انجام می دادند. آن بزرگواران کاملا پیروان خودشان را نگه می داشتند زیرا که زیست یک اقلیت در برابر اکثریت بسیار دشوار است. اینکه فرد در چنین فضایی چگونه عقیده خودش را نگه دارد و حرکت تشیع چگونه ادامه پیدا کند، این مساله در فضای این دو دهه از طریق احادیث قابل فهم است.

 

یعنی شما معتقدید که ما خیلی کم به جنبه های فرهنگی اجتماعی فضای ائمه اطهار(ع) پرداختیم؟

کاملا همین طور است. اگر هم هست خیلی به ندرت و موردی است. می گردیم و یه چیز را به مناسبت نیازهایی که احیانا داریم، نگاه می کنیم و حدیثی بر می داریم. در حالیکه این مجموعه احادیث این دو امام را که من کار کردم ، پر از رویکردهای مختلف است مانند احادیث دیگر امامان معصوم(ع).

 

ممکن است مثالی بزنید؟

بله مثالی می زنم که درک درستی حاصل شود. یک روایت از امام حسن (ع) هست و آن این است که کسی معنی واژه های خاص را از امام حسن(ع) می پرسد و می گوید شجاعت یعنی چی؟ بخشندگی یعنی چه؟و بدین ترتیب معنای 35 واژه را از امام(ع) سوال می کند. برای بنده که اهل کار تاریخی و اجتماعی هستم این سئوال پیش می آید که امام یکی یکی این واژه ها را معنی کرده و مخاطبش هم یک عرب است. آن فرد عرب بود و در نتیجه می فهمیده که معنی شجاعت چیست و با این وجود از امام حسن(ع) سئوال کرده است. در آن دوره چه اتفاقی افتاده که بحران معنایی درست شده است؟ در جامعه آن دوره چه شده که فردی می آید و از امام در مورد معنای واژه هایی سئوال می کند؟ این برای من زمانی بیشتر مشخص شد که رفتم ببینم امام حسن(ع) این واژه ها را چگونه معنا کرده است. بر این اساس باید به کتابهای لغت عربی مراجعه می کردم. مثلا آنها برای سفاهت یا نادانی ده تا مصداق ذکر کردند. امام حسن(ع) به یکی از آنها توجه کرده که یکی از آنها در آن روز  آن آدم و کسانی شبیه آن آدم است. این طوری یک کلید و راهنما برای ما پیدا شد که بعد از این باید به کلمات دقت کنیم. این روایت را افراد خوانده اند ولی کسی از خودش سئوال نمی کند که یعنی چه که یک فرد عربی که خودش اهل بخشندگی است نمی فهمد بخشندگی یعنی چه. این چه سئوالی است که از امام پرسیده است؟اینجا بحث بحران معنایی وجود دارد. کی جامعه دچار بحران معنایی می شود؟ این مساله جای بحث و بررسی بسیار دارد.

 

یعنی جا دارد که بحث بحران معنایی در قالب یک کتاب کار شود؟

بله . همین طور است. من فکر می کنم این بحث خودش به اندازه یک کتاب جداگانه است یعنی کسی باید در این مورد کتاب بنویسد. بنابراین فکر می کنم این مساله یک باب گشوده ای و گسترده است. کسی در این مورد کار نکرده است که ما احادیث را دریچه قرار دهیم برای فهم فضای فرهنگی آن دوره. با این اعتقاد که ائمه اطهار(ع) حتما هر چیزی که گفتند برای مردم خوب بوده و همین طوری صحبت نمی کردند بلکه می خواستند یک مساله ای را حل کنند ، راهنمایی کنند و یا یک ایده ای دنبال کنند . اینها را پیش فرض خودمان قرار می دهیم. بر این اساس فکر می کنم که احتمالا کار نویی شود.

 

گفتنی است، کتاب «میراث علمی امام حسن و امام حسین (ع) در رویارویی با حکومت اموی » نوشته «دکتر محمد باغستانی» مشتمل بر۲۸۰ صفحه با قیمت ۲۶۰۰۰  تومان  از سوی انتشارات پژوهشکده اسلام تمدنی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی چاپ و روانه بازار کتاب شده است.

 

 

 

پایان پیام/31

نظرات

نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
ارسال

نظرات ارسال شده

سرخط خبرهای سرویس

انتظامی از اختصاص وام سیصد میلیونی برای متقاضیان اکران نوروز خبر داد

رئیس سازمان سینمایی در جدیدترین توئیت خود نوشت: ۳۰۰ میلیون تومان وام برای ۲۱ فیلم متقاضی اکران که متضرر شده‌اند اختصاص می‌یابد.

اخبار برگزیده شبستان