خبرگزاری شبستان

سه شنبه ۲۶ شهریور ۱۳۹۸

الثلاثاء ١٧ المحرّم ١٤٤١

Tuesday, September 17, 2019

اللَّهُم کُنْ لِوَلِیِّکَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن، صَلَواتُکَ علَیه و علی آبائِه، فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِی کُلِّ سَاعَه، وَلِیّاً وَ حَافِظاً و قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلًا وَ عَیْنا، حَتَّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعا وَ تُمَتعَهُ فیها طَویلا" - خدایا، ولىّ‏ ات، حضرت حجّت بن الحسن، که درود تو بر او و بر پدرانش باد؛ در این لحظه و در تمام لحظات سرپرست و نگاهدار و راهبر و یارى گر و راهنما و دیدبان باش، تا او را به صورتى که خوشایند اوست، ساکن زمین گردانیده و مدّت زمان طولانى در آن بهره مند سازی

سرویس : فرهنگ و ادب - سینما و تلویزیون زمان :   ۱۳۹۸/۵/۲۳ - ۱۰:۵۲ شناسه خبر : ۸۲۰۶۸۲
به بهانه ۲۳ مرداد؛ زادروز علی حاتمی
تزریق شاعرانگی و خیال به تاریخ
علی حاتمی که به خاطر فیلمنامه ها و دیالوگ هایش «سعدی سینمای ایران» خوانده می شود، همچون نقاشی زبردست برای ایرانیان قاب هایی ماندگار به یادگار گذاشته است.

 خبرگزاری شبستان، سرویس فرهنگی- محمد پورعلم : «علی حاتمی» از نسل فیلمسازانی ظهور کرد که هریک بعدها در  سینمای مورد علاقه خود درخشیدند. بهرام بیضایی، ناصر تقوایی، داریوش مهرجویی و مسعود کیمیایی کارگردان هایی بودند که پس از کسب تجربه در دهه چهل و پنجاه، سینمای نوین ایران را شکل دادند؛ سینمایی جدی که که از ورطه ابتذال و شبه روشنفکری فراتر رفت، منتقدان را  به تحسین واداشت و مخاطبان عام سینما را راضی کرد.



شاید ویژگی مهم همه این فیلمسازان نگاه از درون به جامعه ایرانی باشد به طوری می توان نشانه های بهره مندی از ظرفیت های فرهنگی اجتماعی زندگی ایرانی خصوصا در دوره معاصر را به خوبی در آثار این هنرمندان پیگیری کرد.



یکی با نگاه دوباره به ادبیات و نمایش کهن ایرانی و معاصر سازی آن و دیگری با به تصویرکشیدن خلق و خوی بومی ایرانیان، هریک به نوعی پایه گذار گونه ای تازه ای از فیلم سازی در سینمای ایران شدند.




نکته جالب توجه درباره آثار این سینماگران، راهی است که هریک به تنهایی انتخاب کرده و پیموده اند. نتیجه کار هریک از آن ها در فیلمسازی، بیش از آن که الگوبرداری از آثار فیلم سازان پیش از خود باشد، متکی به تجربه شخصی بود و چراغ راه آیندگان شد.



در میان نام هایی که ذکر شد، علی حاتمی (متولد ۲۳ مرداد سال ۱۳۲۳) فیلمسازی است که کار خود را با تئاتر آغاز کرد. وقتی «حسن کچل» را روی صحنه برد و کارش دیده شد، ورژن سینمایی همان نمایش را در سال ۱۳۴۹ به عنوان نخستین فیلم سینمایی اش ساخت. اثری موزیکال که بر مبنای ادبیات کلاسیک ایران نوشته بود.



«طوقی» محصول همان سال، دومین اثر سینمایی حاتمی بود که داستان و شمایلی همچون فیلم های غالب آن دوران داشت.



او یک سال بعد با «بابا شمل» باردیگر علاقه اش را به آثار موزیکال نشان داد، البته این بار فضای فیلم با حسن کچل تفاوت داشت و رویکردهای تازه حاتمی را می شد در آن مشاهده کرد.



 این فیلمساز جوان با آثار بعدی خود از جمله «ستارخان»، وجه دیگری از علاقه اش را رونمایی کرد: «تاریخ معاصر از نگاه علی حاتمی»



او بعدها در آثار متعددی این رویکرد را ادامه داد و به نوعی به سلطان این گونه سینمایی در ایران تبدیل شد.



نکته جالب توجه درباره ستارخان، نگاه متفاوت حاتمی به ماجرای مشروطه بود که واکنش های متفاوتی را برانگیخت و با مخالفت هایی روبرو شد.



حاتمی با ساخت ستارخان پروژه خود یعنی پرداختن به تاریخ معاصر را کلید زد و از همان زمان نشان داد که علاقه ای به روایت های صرفا مستند به تاریخ معاصر ندارد. او روایت خود را از رویدادهای معاصر می ساخت و شاعرانگی اش را به تاریخ تزریق می کرد.



شاید تاریخ برای حاتمی به اندازه کافی دراماتیک نبود، شاید هم او از بستر تاریخی بهره می برد تا حرف امروز خود را تبیین کند. هر چه بود حاتمی راهی را که با ستارخان آغاز کرد، در آثاری چون هزاردستان و کمال الملک به اوج رساند.



این آثار گرچه در زمان ساخت با انتقاداتی از سوی مورخین روبرو شد، اما همه این ها چیزی از تبحر علی حاتمی در نگارش فیلمنامه های گیرا و چیره دستی اش در میزانسن های تاثیرگذار نمی کاهد.



حاتمی با دیالوگ های خارق العاده فیلمنامه هایش چنان وارد ادبیات مردم شد که او را «سعدی سینمای ایران» می نامند. اما این برای او کافی نبود. انگیزه اش برای ساخت فیلمنامه ای که نوشته بود، او را واداشت تا لوکیشن مورد نظرش را بسازد. نتیجه این علاقه مندی، شهرک سینمایی غزالی شد که پس از حاتمی، یادگار مانگار او شد و لوکیشن بسیاری از فیلم ها و سریال ها از دیروز تا امروز.



همان گونه که گفته شد، حاتمی در کارگردانی هم چیره دست بود؛ چنان که فیلم هایش به مانند نقاشی پرجزییات، پر از قاب های جذاب و دیدنی است. مخاطبان سینمای ایران قاب های زیبای فیلم «مادر» در لوکیشن محدود خانه قدیمی را از یاد نخواهند برد.

 

اما شاید بزرگترین حسرت کارنامه فیلمسازی فیلمنامه نویس و کارگردان مطرح سینمای ایران، پروژه «جهان پهلوان تختی» باشد. گویا قرار بوده حاتمی از میان دو پروژه سینمایی، فیلمی درباره زنان شاه یا فیلمی درباره زندگی حضرت محمد(ص)، ساخت یکی را کلید بزند اما شرایط بر وفق مراد او پیش نمی رود و زمینه ساخت هیچ یک فراهم نمی شود. به همین خاطر حاتمی همه توجه خود را بر ساخت اثری درباره زندگی مرحوم تختی متمرکز می کند. او در این میان با بازماندگان تختی هم وارد گفتگو می کند تا پیش تولید فیلم کلید بخورد.

 

از زمانی که «تختی» در سال 73 کلید خورد تا سال 75 که تنها پنجاه دقیقه آن آماده شده بود، علی حاتمی دو موضوع مهم برای فکر کردن داشت. یکی زندگی تختی و دیگری زندگی خودش. حاتمی که در حال ساخت پروژه سینمایی اش با اوج گیری بیماری سرطان مواجه شد، به ناچار حدود یک سال از کار بازماند. او در مدتی که به کارگردانی تختی مشغول بود، از به دنیا آمدن تا نوجوانی غلامرضا را کارگردانی کرد اما بزرگسالی که مهمترین بخش زندگی جهان پهلوان بود، امکان دیده شدن پیدا نکرد.

 

پس از درگذشت حاتمی تلاش های فراوانی برای فرجام پروژه تختی صورت گرفت که هریک به دلیلی بی نتیجه ماند. آثاری هم که در این زمینه تولید شد، نتوانست حق مطلب را درباره آخرین ساخته علی حاتمی ادا کند. تا این که در نهایت «بهرام توکلی»، سال گذشته پس از فراز و فرود فراوان توانست فیلمی زندگی نامه ای درباره «تختی» بسازد. اثری که در سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر توجه منتقدان را به خود جلب کرد اما نوروز امسال در اکران عید، با فروشی ناامید کننده همراه شد.

 

در نهایت می توان گفت «علی حاتمی» سینماگر مولفی بود که سینمای معاصر ایران را نمی توان بدون او به خاطر آورد. او توانست از خلال داستان هایی که نوشت و جلوی دوربین برد، جهان خود را در سینمای ایران خلق کند و به یادگار بگذارد. ممکن است زاویه نگاهش را نپسندیم اما هرگز نمی توانیم زاویه دید منحصر به فردش را نادیده بگیریم.

 

 

پایان پیام/14

نظرات

نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
ارسال

نظرات ارسال شده

سرخط خبرهای سرویس

نگاهی به هزینه های فجر جهانی/ بخش دوم

«فجر جهانی» نیازمند حضور پررنگ اجتماعی

نقش و کارکرد جشنواره جهانی فیلم فجر با وجود هزینه هایی که برای تبلیغات تلویزیونی و محیطی اختصاص می یابد، هنوز برای عموم مردم روشن نیست.

اخبار برگزیده شبستان