خبرگزاری شبستان

سه شنبه ۶ فروردین ۱۳۹۸

الثلاثاء ١٩ رجب ١٤٤٠

Tuesday, March 26, 2019

اللَّهُم کُنْ لِوَلِیِّکَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن، صَلَواتُکَ علَیه و علی آبائِه، فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِی کُلِّ سَاعَه، وَلِیّاً وَ حَافِظاً و قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلًا وَ عَیْنا، حَتَّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعا وَ تُمَتعَهُ فیها طَویلا" - خدایا، ولىّ‏ ات، حضرت حجّت بن الحسن، که درود تو بر او و بر پدرانش باد؛ در این لحظه و در تمام لحظات سرپرست و نگاهدار و راهبر و یارى گر و راهنما و دیدبان باش، تا او را به صورتى که خوشایند اوست، ساکن زمین گردانیده و مدّت زمان طولانى در آن بهره مند سازی

سرویس : اندیشه - علوم انسانی زمان :   ۱۳۹۷/۱۱/۲۵ - ۰۹:۵۰ شناسه خبر : ۷۶۵۶۰۵
آیت الله محقق داماد تشریح کرد
نظر ملاصدرا درباره مرگ و قیامت کبری/دلایل چاق شدن نفس
استاد فلسفه اسلامی با اشاره به اینکه معنای قیامت کبری، لقاء الله است، گفت: ملاصدرا می گوید تمام جهان در حال تحول به دو حرکت است، یک حرکت قهری که به اراده ما نیست و دیگری اختیاری که به دست خودمان است؛ ما به دست خود نفس مان را چاق می کنیم.

به گزارش خبرنگار گروه اندیشه خبرگزاری شبستان: آیت الله «سید مصطفی محقق داماد» در کلاس «تفسیر قرآن در حکمت متعالیه» که در موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران برگزار می شود، به بررسی ابعاد مختلفی از قیامت صغرا و کبرا، وجود انسان و ... در آیات و نگاه حکیم ملاصدرا پرداخت. در ادامه بخش هایی از مباحث مطرح شده در این دوره تقدیم حضورتان می شود:

 

آیت الله «سیدمصطفی محقق داماد» طی سخنانی اظهار کرد: در ادبیات ملاصدرا چه در کتاب «اسفار» و چه در کتاب «الشواهد الربوبیه»، دو قیامت مطرح شده است، ملاصدرا نام یکی را قیامت صغرا و دیگری را قیامت کبرا گذاشته است. این تقسیم بندی از یک حدیث شریف گرفته شده است که می فرماید: «مَاتَ فَقَدْ قَامَتْ قِيَامَتُهُ، هر کسی که فوت می کند قیامت اش آغاز شده است». ملاصدرا نام آن را قیامت صغرا گذاشته که با مرگ آغاز می شود یعنی جدایی جان از بدن آغاز قیامت صغرا برای آدمی است.

 

این استاد فلسفه اسلامی ادامه داد: قیامت صغری، یعنی دورانی که در قرآن به برزخ از آن یاد شده است؛ «وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ»، تا زمان نفخ صور که قیامت کبری است. قیامت کبری قبل از رسیدگیِ حساب و کتاب اتفاق می افتد و این بیان ملاصدرا البته به استناد آیات قرآن است، نظریه این فیلسوف و حکیم الهی آن است که قیامت کبری قبل از حشر و رسیدگی اعمال و جهنم و بهشت به وقوع می پیوندد و این نکته مهمی است.

 

آیت الله محقق داماد تصریح کرد: معنای قیامت کبری، لقاء الله است یعنی رسیدن به خدا، بازگشت انسان به خدا، انسان وقتی نزد خدا می رود بعد از آن یا با صفات رحیمیت خدا برخورد می کند یا با صفت منتقم، قهار و امثال این صفات. داستان لقاءالله و رجوع الی الله که بعد از دوران برزخ است می خواهد به انسان بگوید نگاهی به خودتان بکنید و ببیند چه بودید و چه تغییراتی در شما ایجاد شده است تا اینگونه معنا را درک کنید. هر بشری به خودش که مراجعه کند می فهمد که چه سرگذشتی بر تحولات او گذشته است. هیچ بشری حاضر نیست که بگوید من امروزم با ۱۰ سال قبل و نه حتی با 2 ساعت قبل یکی است.

 

ما به دست خودمان نفس خودمان را چاق می کنیم

 

استاد دانشگاه شهید بهشتی افزود: تحولاتی در درون انسان و در هویت او ایجاد می شود این تغییر و تحول یک امر مسلم است که انسان بالفطره می پذیرد. ما در گذشته مان نطفه بودیم. نطفه یک وجود معدنی است. یعنی آب، خاک، هوا و حرارت است. بعد تبدیل به نبات و حیوان و سپس انسان شدیم. ما منکر این نیستیم و این تحول وجود دارد. تازه بعد از آن که انسان شدیم چه قدر متحول شدیم و از کجا به کجا رسیده ایم، یک روز هیچ نمی دانستیم، کودک بودیم. از آن روزی که انسان به دوران کودکی بر می گردد و یادش می آید که دنیا را چه طور می دیده است تا به امروز در او تحول ایجاد شده و افکارش تغییر کرده اند، یعنی شدن او بالا رفته و از آنچه که بوده بالاتر رفته است.

 

وی اظهار کرد: ملاصدرا می گوید خودت را نگاه کن،  تمام جهان همین طور است. تمام جهان در حال تحول به دو حرکت است، یک حرکت قهری است یعنی به اراده ما نیست. پیر شدن به اراده خودتان نیست، این حرکت طبیعی است، حرکت خود به خودی و اتوماتیکی و قهری است. یک حرکت هم حرکت ارادی است مثلا درس می خوانیم و کلاس شرکت می کنیم، گفت وگو می کنیم، کتاب می خوانیم، این موارد به دست خودمان است. ما به دست خودمان نفس خودمان را چاق می کنیم.

 

آیت الله محقق داماد اضافه کرد: نفس خود را رشد می دهیم. این تحول که در درون خودمان احساس می کنیم تمام جهان نیز یک چنین حرکتی دارد و ملاصدرا اسم آن را حرکت جوهری می گذارد، در جوهر جهان حرکت وجود دارد و همه اش در حال تغییر است. آیا این حرکت و تغییر متوقف می شود؟ حرکت انسان هم متوقف نمی شود، پس کجا می رود؟ به سوی چه کسی و به سوی چه چیز می رود؟ اصلا چرا می رود؟ آیا تمام جهان عدم می شود یعنی نیست می شود؟

 

وی ادامه داد: موجود که عدم نمی شود. جهان عدم می شود در اینجا عدم به معنای هیچ نیست بلکه «عدم شدن» یعنی هویت و حد خود را از دست دادن، ما اکنون اینجا هستیم هر کدام مان یک حدی داریم. آنجا آن حدها از بین می رود، این حدود، حدود هستی اند.

 

بدون قالب ها انسان همه گِل است

 

محقق داماد تاکید کرد: هستی، هستی است. دو تا هستی نداریم. اما این هستی کوه است و آن هستی دریا. اندازه هستی کوه یک اندازه و اندازه هستی دریا یک اندازه دیگری است و اگرنه از نظر هستی، هستی است. قالب ها همان چیزی است که در فلسفه به آن ماهیت می گویند. ماهیت انسان قالب وجودی اوست، اگر این قالب ها را بردارند همه گِل است.

 

این استاد دانشگاه تاکید کرد: جهان در مقابل ما از جمله خود بشر، جزو قالب هایی است که در درون این قالب ها فقط هستی وجود دارد، درون قالب ها جز هستی هیچ چیز نیست. این قالب ها که برداشته شود، چه می شود؟ همه می شود یک هستی. ملاصدرا حرف اش این است که بعد از قیامت صغرا و بعد از عالم برزخ، نخستین قدم برای بشر لقاء الله  و رجوع الی الله است و این قیامت کبرا است.

 

آیت الله محقق داماد تاکید کرد: ملاصدرا از برهان حرکت استفاده می کند، حرکت مقصد دارد و همیشه بالاتر است. همه موجودات عالی و سافل، آخرش می خواهند به بالاتر بروند. مقصد کجاست؟ مقصد آنجایی است که از آنجا آمده اند، توضیح فلسفی این می شود که مقصد آنجایی است که این قالب ها از آن پُر شده است، سوال اینکه قالب ها از چه چیز پر شده اند؟ آنچه را که درون این قالب ها است، برداشتند و یک پارچه شده است، او می گوید باید همان جایی که بوده ام، بروم.

 

عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی در ادامه بیان کرد: اگر امروز در جهان آسمان می بینیم، ستاره می بینیم، کوه می بینیم، دریا می بینیم، صحرا می بینیم، انسان می بینیم، حیوان می بینیم، هرچه که می بینیم این یک هستی است که در درون این قالب ها تابیده و کثرت پیدا کرده اند وگرنه نور یکی است. هستی یکی است. قرآن آیه ای دارد که ملاصدرا هم به آن اشاره کرده است: «كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ» یعنی همه قالب ها فانی می شوند. منظور از فانی شدن یعنی فنای قالب ها، پس قالب اش را از دست می دهد. مولانا می سراید:

 

از جمادی مردم و نامی شدم/ وز نما مردم به حیوان برزدم

مردم از حیوانی و آدم شدم/ پس چه ترسم کی ز مردن کم شدم

 

وی با بیان اینکه آنچه که عدم می شود قالب ها است، افزود: این عدم در این جان و آن عدم در برابر وجود اصل نیست، یعنی حد من معدوم می شود. این «اَنا» از دست می رود. این منیت از دست می رود. «پس عدم گردم عدم چون ارغنون/ گویدم انا الیه راجعون»؛ با از بین رفتن حدود، رجوع الی الله شد. قیامت کبری آغاز زندگی جدید برای یک قیامت دیگری است. یعنی آن قیامت صغری آغاز یک زندگی است.

 

عضو هیئت علمی فرهنگستان علوم تاکید کرد: در زندگی این جهان دو حرکت وجود دارد، یک حرکت اختیاری و دیگری حرکت غیراختیاری، حرکت غیر اختیاری رشدی است که انسان در بدنش می کند. قلب شما با اختیار خودتان نمی زند، بدن شما با اختیار شما رشد نمی کند بلکه بی اختیار رشد می کند. اگر دست نوازشی بر سر یتیمی کشیدی یا سیلی بر گوشی زدی این هر دو عمل شما است، این حرکت ها حرکت های اختیاری است.

 

آیت الله محقق داماد اظهار کرد: اما بعد از مرگ، آغاز قیامت صغرا است، در دوره قیامت صغرا تغییر هست اما نه تغییر اختیاری، بلکه تغییر اجباری که از آثار اعمال دنیایی ماست. چه عمل خودمان و چه عمل دیگران. شما ممکن است یک بنیاد خیریه ای درست کرده باشید. شما را رشد می دهد. اینجا دیگر در اختیار شما نیست بلکه در اختیار آثاری است که در اختیار خودتان گذاشتید. بیمارستان ساختید، مدرسه ای ساختید، کتابی یا مقاله ای نوشتید، بنابر این، آن آثار برای رشد دوران قیامت صغرا به نحو غیراختیاری است.

 

وی بیان کرد: ملاصدرا به این آیه اشاره می کند: «كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ»، این یعنی همه حدود و قالب ها فانی می شوند و آنچه که باقی می ماند «وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ» است. دو نظر در تفسیر این آیه وجود دارد.

 

محقق داماد در پایان خاطرنشان کرد: «َيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ» یعنی ملکوت این جهان که به دست خداوند بوده باقی می ماند. اما ملاصدرا در تفسیر این آیه نظر دیگری دارد. خلاقیت برای خداوند این گونه است، جهان ریزش وجود از ناحیه خداوند است، دائما و نه یک دفعه، همین طور خداوند ریزش وجود می کند. این ریزش وجود تا آن اول که می ریزد و نازل می شود، اسمش را وجود منبسط می گذارند. خدا واجب الوجود است، واجب الوجود وقتی که وجودش تنزل می کند تبدیل به وجود منبسط می شود؛ حال وقتی این حدها و قالب ها را جمع کنیم، همه به آن وجود منبسط ممکن و آن وجه الرب بر می گردند.

پایان پیام/248

نظرات

نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
ارسال

نظرات ارسال شده

سرخط خبرهای سرویس

مدیر گروه تاریخ و سیره مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم:

صله رحم؛ شاه کلید حل مشکلات اجتماعی/ویروسی که فرهنگ دیدوبازدید را تضعیف می کند

حجت الاسلام حسنلو با بیان اینکه اگر صله رحم به خوبی فرهنگ سازی شود، بسیاری از مشکلات از بین می رود، گفت: اگر مردم از خویشان خود قطع رحم کنند، جامعه پیوندهای درونی خود را از دست می دهد و در مقابل هر هجوم کوچکی شکننده می شود.

اخبار برگزیده شبستان