خبرگزاری شبستان

چهارشنبه ۲۸ شهریور ۱۳۹۷

الأربعاء ٨ المحرّم ١٤٤٠

Wednesday, September 19, 2018

اللَّهُم کُنْ لِوَلِیِّکَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن، صَلَواتُکَ علَیه و علی آبائِه، فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِی کُلِّ سَاعَه، وَلِیّاً وَ حَافِظاً و قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلًا وَ عَیْنا، حَتَّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعا وَ تُمَتعَهُ فیها طَویلا" - خدایا، ولىّ‏ ات، حضرت حجّت بن الحسن، که درود تو بر او و بر پدرانش باد؛ در این لحظه و در تمام لحظات سرپرست و نگاهدار و راهبر و یارى گر و راهنما و دیدبان باش، تا او را به صورتى که خوشایند اوست، ساکن زمین گردانیده و مدّت زمان طولانى در آن بهره مند سازی

سرویس : قرآن و معارف - نماز زمان :   ۱۳۹۶/۱۱/۴ - ۱۳:۴۶ شناسه خبر : ۶۸۰۶۶۳
مقامات عرفانی نماز در قرآن – بخش ششم
قوی ترین راه بازگشت به صراط مستقیم طبق روایات چیست؟
خبرگزاری شبستان: بر طبق بعضی از روایات اهل بیت علیه السلام نماز قوی ترین نقطه شروع راه راست و صراط مستقیم است.

خبرگزاری شبستان سرویس قرآن و معارف: "بر طبق بعضی از روایات اهل بیت علیه السلام  نماز قوی ترین نقطه شروع راه راست و صراط مستقیم است. یعنی آغازین مرحله انابت است که تا آخرین قدم های راه ادامه خواهد یافت. پس نماز شروع سیر الی الله است و همه خطاهای گذشته را جبران می کند، همانند کسی که ورود به راه مستقیم را آغاز کرده است و دیگر به خطا نمی رود.
که فرمودند: الصلوة کفارة لماقبله، و هی التی قال الله ان الحسنات یذهبن السیئات که در مثال مشخص شد.
بعضی بزرگان در تأویل هفت  تکبیر ابتدائیه نماز سخنی گفته اند که ماحصل آن چنین است: مراتب قذف و نزع و خلع و قطع یعنی دور افکندن، دل کندن، رها ساختن، متلاشی کردن دل از همه تعلقات گذشته در چهار تکبیر اولیه مراد است که گفت:  من همان دم که وضو ساختم از چشمه عشق - چار تکبیر زدم یکسره بر هر چه که هست  که مربوط به گذشته می شود تا به مراتب عزم و اراده و اتصال به حضرت معبود می رسید و آن را در سه تکبیر بعدی متعین می سازد. پس تکبیر الاحرام، اولین لحظه شروع راه خواهد بود، و معنای انابه به خداوند تبارک و تعالی همین است."

آنچه در ادامه می آید سلسله بحث هایی درباره مقامات عرفانی نماز در قرآن برگرفته از کتابی با همین عنوان از سیدرضا هاشمی نجف آبادی است.

 

مقام انابه، پنجمین مقام در نماز

خداوند در قرآن می فرماید: منیبین الیه و اتقوه و اقیموا الصلواة و لا تکونوا من المشرکین
در اصطلاحات قرآنی، سه کلمه است که در معنای نزدیک به یکدیگر به کار برده می شوند، کلمات: توبه، انابه و اوبه، که توب، نوب و اوب اشتقاق یافته اند.
برای توجه به تفاوت های آنها، ناگزیر به ذکر مثال هستیم.
وقتی که اتومبیلی بر خلاف مقررات قانونی وارد خیابان ورود ممنوع می شود و پلیس راهنمایی به او می رسد، راننده ناگزیر توقف می کند، پشیمان می شود، زبان به عذر خواهی می گشاید و بلافاصله در صدد بر می آید که راه رفته را باز پس گردد و جبران مافات کند، و قول می دهد که دیگر تکرار نکند، ضمن آن که قبض جریمه را هم دریافت و وجه آن را پرداخت می کند.
خلاصه این که راننده به راه اصلی بر می گردد و راه را برای نیل به هدف تعقیب کرده، می پیماید، و در این طی طریق تمایل جود را به علائم راهنمایی معطوف داشته، مراقب است لحظه ای غفلت نکند تا به هدف برسد.
در این جا سه مرحله اقدام شده است:  مرحله اول: توقف، پشیمانی، عذر خواهی و جبران مافات است، عزم علی ان لا یعود که این مراتب را توبه گویند  و سومین مرتبه توبه را استغفار نامند که عبارت از عذر خواهی است.
مرحله دوم: برگشت به راه اصلی و ورود عملی به صراط مستقیم است که آن را انابه خوانند و در موضوع مورد بحث همین بخش مدنظر است.
مرحله سوم: مواظبت های دقیق پس از آن تا رسیدن به هدف که آن را، اوبت گفته اند، عبدالکریم هوازن قشیری به نقل از ابوعلی دقایق می گوید: رجوع بر سه قسمت بود:
اول وی توبه و اوسط آن انابت و آخرش اوبت است. توبه را بدایت کرد و اوبت را نهایت و انابت را واسطه. هر که توبه کند از بیم عقوبت، او صاحب توبه بود، که خود بر سه قسم است، توبه عام و توبه خاص و توبه اخص. توبه عام عبارت است از توبه از سیئات که یبدل الله سیئاتهم حسنات و توبه خاص آن است که در تجری به گناه را در برابر رحمت واسعه خداوند گناه بداند و ثواب را به هیچ نگیرد.
توبه اخص، توبه از توبه هاست، پس هم توبه از گناه و هم توبه از عبارت ها و هم توبه از توبه خواستن، در آن ملحوظ است. و هر کس که توبه کند به طمع ثواب و نیل به هدف مطلوب، صاحب انابت بود و هر که توبه کند از روی مراعات امر، نه از بیم و نه از طمع، صاحب اوبت بود.

موضع عارفان مسلمان درباره انابه و توبه
یحیی بن معاذ گفت: توبه صفت مؤمنان است جمیعاً که فرمود "توبوا الی الله جمیعاً"  و انابه صفت مقربان و خاصان و نمازگزاران است که فرمود: خرراکعاً و اناب اوبت صفت انبیاء مرسل بود که فرمود:" نعم العبد انه اواب"
ابونصر طوسی گفت: توبه آن است که گناه را فراموش کنی و اناب آن است که گناه را فراموش نکنی و همیشه در نظر آوری که در توبه جبران مافات است و در انابت اندیشه آثار گناه. در بعضی تفاسیر دیده شده که مطهرین توابین اند و متطرین منیبین اند.
خواجه عبدالله انصاری می گوید: از میدان مروت، میدان انابت زاید، همان گونه که مروت از میدان توبه زاید
در انابت قوله تعالی است که فرمود:  و ما یتذکر الا من ینیب  بنابراین، انابت باز گشتن است و دارای سه مرحله است: یکی سیر الی الحق من الخلق که گفته اند سیر الی الله من منازل النفس الی الوصول الی الافق المبین و دیگر انابت توحیدی که دیگران را هم فرا خواند و انیبوا الی ربکم و سوم باز گشتن و در حال با وی شدن است که فرمود: و انابوا الی الله که در مرحله اول خوف با حریت و آزادی و رهایی است و در دوم اقرار و اخلاص و فرمان وی را گردن نهادن است و در سیم حرمت داشتن و از معصیت دور بودن و در خلوت با خلق، انس داشتن است.

نماز، قوی ترین نقطه شروع صراط مستقیم
بر طبق بعضی از روایات اهل بیت علیه السلام  نماز قوی ترین نقطه شروع راه راست و صراط مستقیم است. یعنی آغازین مرحله انابت است که تا آخرین قدم های راه ادامه خواهد یافت. پس نماز شروع سیر الی الله است و همه خطاهای گذشته را جبران می کند، همانند کسی که ورود به راه مستقیم را آغاز کرده است و دیگر به خطا نمی رود.
که فرمودند: الصلوة کفارة لماقبله، و هی التی قال الله ان الحسنات یذهبن السیئات که در مثال مشخص شد.
بعضی بزرگان در تأویل هفت  تکبیر ابتدائیه نماز سخنی گفته اند که ماحصل آن چنین است: مراتب قذف و نزع و خلع و قطع یعنی دور افکندن، دل کندن، رها ساختن، متلاشی کردن دل از همه تعلقات گذشته در چهار تکبیر اولیه مراد است که گفت:  من همان دم که وضو ساختم از چشمه عشق - چار تکبیر زدم یکسره بر هر چه که هست  که مربوط به گذشته می شود تا به مراتب عزم و اراده و اتصال به حضرت معبود می رسید و آن را در سه تکبیر بعدی متعین می سازد. پس تکبیر الاحرام، اولین لحظه شروع راه خواهد بود، و معنای انابه به خداوند تبارک و تعالی همین است. پس قذف و نزع و خلع و قلع و عزم و اراده و اتصال مراحل هفتگانه ای است که در هفت تکبیر ابتدائیه ملحوظ است. البته تمام این مراحل هفتگانه از اصطلاحات قرآنی است و در قرآن به عنوان ابعاد هجرت ذکر گردیده است.
خواجه بزرگ عبدالله انصاری، انابت را بنابر آنچه در کتاب منازل السائرین آمده چهارمین منزل دانسته و گفته است که انابت بعد از یقظه و توبهو محاسبه حاصل می شود. سپس می گوید: فرق میان توبه و انابت این است که، توبه رجوع از مخالفت به موافقت است و انابت رجوع به سوی خدای تبارک است. نمازگزاران باید از آثار و تبعات گناهان گذشته خارج شود و آثار لغزش های گذشته را جبران کند و بر اساس وفاداری به حق تعالی، وارد نماز بشود. هیچ لذتی را بهتر از لذت معنوی نداند و هیچ چیزی را مانع و رادع نپندارد و عبارتش را ناچیز بداند و خود را بین یدی الله، بیخود دانسته و فراموش کند و به قول سعدی:  چه نماز باشد آن را که تو در خیال باشی /  تو صنم نمی گذاری که مرا نماز باشد.
نماز کردم و از بیخودی ندانستم - که در خیال تو عقد نماز چون بستم .

مقام انابت برتر از مقام توبت
خلاصه این که مقام انابت برتر از مقام توبت است. یعنی انابت بازگشت بنده است به خدای خویش با دل و همت. ولی توبت باز گشت بنده است از معصیت به اطاعت. انابت از وادی نفاق و تردید با قدم صدق به وادی آرامش آمدن است و از وادی بدعت و نوآوری های غلط با قدم تسلیم به وادی سنت شدن. و از وادی تفرقه با قدم انقطاع به وادی جمع آوردن است و از وادی دعوی با قدم انقطاع به وادی تفرید رسیدن است و در نهایت به سوی حق آمدن است، در صورتی که توبه شفیعی است مطاع که با شفاعت او سیئات به حسنات تبدیل می شود و وکیلی است مشفق و نائبی کریم. یعنی نقش گناه را محو می کند و حق به شفاعت توبه، بنده گناهکار را عفو می کند، و دیوان عمل بندگان را از عصیان و نافرمانی پاک می نماید و مرد توبه کار را با مرد بی گناه برابر کند که فرمود توبه از گناه چنان است که گناه نکرده باشد: التائب الذنب کمن لا ذنب له توبه تائب را به جنت النعیم می برد ولی انابه، انابه کننده را به جنت لذات می رساند و خطاب وادخلی جنتی به سویش و برایش گفته می شود، که یکی از آثار نماز همین است.

پایان پیام/532

نظرات

نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
ارسال

نظرات ارسال شده

سرخط خبرهای سرویس

خبرگزاری شبستان گزارش می‌دهد

اطعام و نذری به سبک هیات‌های پایتخت

باتوجه به آنکه قومیت‌های مختلفی در تهران به برپایی مراسم عزاداری می‌پردازند تنوع آنها در پخش نذری‌ها متنوع چشم‌گیر است.

اخبار برگزیده شبستان