خبرگزاری شبستان

سه شنبه ۳۰ مهر ۱۳۹۸

الثلاثاء ٢٢ صفر ١٤٤١

Tuesday, October 22, 2019

اللَّهُم کُنْ لِوَلِیِّکَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن، صَلَواتُکَ علَیه و علی آبائِه، فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِی کُلِّ سَاعَه، وَلِیّاً وَ حَافِظاً و قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلًا وَ عَیْنا، حَتَّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعا وَ تُمَتعَهُ فیها طَویلا" - خدایا، ولىّ‏ ات، حضرت حجّت بن الحسن، که درود تو بر او و بر پدرانش باد؛ در این لحظه و در تمام لحظات سرپرست و نگاهدار و راهبر و یارى گر و راهنما و دیدبان باش، تا او را به صورتى که خوشایند اوست، ساکن زمین گردانیده و مدّت زمان طولانى در آن بهره مند سازی

سرویس : مهدویت و غدیر - مهدی باوران زمان :   ۱۳۹۵/۱۰/۲۸ - ۱۲:۱۳ شناسه خبر : ۶۰۲۰۹۱
آسیب‏‌شناسى تربیت مهدوی(۳):
عواقب سوء کمال‏ گرایی غیرواقع‏ی و سهل‏ انگاری برای انتظار
خبرگزاری شبستان: در نقطه‏ مقابل کمال‏ گرایی، سهل‏ انگاری قرار دارد. سهل‏ انگاری در قلمرو مهدویّت، به این نحو آشکار می ‏گردد که جایی برای آن در ذهن و ضمیر فرد فراهم نیاید و به تبع آن، نقشی برای آن در تحول شخصیتی وی وجود نداشته باشد.

به گزارش گروه مهدویت خبرگزاری شبستان، تربیت مهدوی به عنوان زیربنای سبک زندگی منتظرانه که می تواند مسیر انتظار را هموار کند یکی از مهمترین مولفه هایی است که بی توجهی نسبت به آن آثار سوئی را بر فرد و جامعه منتظر تحمیل می کند. از این رو، در سلسله مطالبی که به همت واحد پژوهش بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج) تدوین شده است، این نوع خاص و سرنوشت سازِ تربیت و آسیب هایی که پیش پای آن بروز و ظهور می کند را بررسی می کنیم که سومین شماره آن از نظرتان می گذرد:

 

همانطور که گفته شد در چارچوب مبنایی، آسیب‏ شناسی تربیت دینی، در هفت محور تنظیم می شود. در دو مقاله اول محور اول را با رویکرد مهدوی مورد بحث قرار دادیم. اینک محور دوم را طرح و بررسی می کنیم:

 

محور دوم آسیب‏ ها: کمال‏ گرایی (غیر واقع‏ گرا) و سهل‏ انگاری؛ سلامت: سهل‏ گیری

اشاره: در این محور، آسیب‏ های تربیت دینی، در دو قطب کمال‏ گرایی (غیر واقع‏ گرا) و سهل‏ انگاری قرار دارند. در قطب اول، آسیب‏ زایی تربیت دینی ناشی از آن است که آرمان‏های بسیار والای دینی را از افراد تحت‏ تربیت طلب می‏ کنند، بدون آن که توان و طاقت واقعی آن‏ها را چون معیار حرکت به سمت این آرمان‏ها در نظر بگیرند. از این رو، بار سنگین آرمان‏های مذکور، طاقت‏ سوز خواهد بود. در قطب دوم، سهل ‏انگاری با بی‏ اعتنایی به آرمان‏های بلند، چهره‏ دیگری از آسیب ‏زایی را آشکار می ‏سازد. سهل‏ انگاری، جدیت و تلاش را از عرصهی تربیت می ‏زداید و به این ترتیب، حرکت پیشرونده را به پرسه ‏زدن تبدیل می ‏کند، در حالی که پرسه‏ زدن، سازنده و شکل ‏دهنده نیست.

حالت سلامت در این محور، سهل‏ گیری است. سهل‏ گیری با کمال ‏گرایی (غیرواقع‏گرا) از این جهت متفاوت است که در آن، کمال را برای فرد، در حد وسع وی می‏ جویند و از فراتر از آن اغماض می‏ کنند. تفاوت آن با سهل‏ انگاری نیز در این است که در سهل‏ گیری، در هر حال، چشم به سوی آرمان‏ها دارند و حرکت پیشرونده را می ‏خواهند. پیامبر اکرم (ص) دین خود را “سهلهی سمحه” نامیده و جایگاه خود را در نقطه‏ سهل‏ گیری معین کرده است.

با به کارگیری چارچوب این محور در زمینه مهدویّت، به ترتیب، از دو گونه آسیب‏ زایی، یعنی کمال‏ گرایی (غیر واقع ‏گرا) و سهل‏ انگاری، سخن خواهیم گفت. سپس، حالت سلامت را تحت عنوان سهل ‏گیری مورد بحث قرار خواهیم داد.

در قطب نخست آسیب، ابتدا باید به این مسأله پاسخ گوییم که کمال‏ گرایی (غیر واقع ‏گرا) چگونه در عرصه‏ تربیت مهدوی آشکار می ‏گردد. زمینه‏ این امر، آن است که مهدی (عج)، عهده ‏دار رسالتی سخت و سترگ است. تلاش گسترده در سطح جهان برای زدودن ظلم و بی ‏عدالتی و نشاندن حق و عدالت بر اریکه قدرت، کاری به غایت دشوار است؛ زیرا مستلزم بازستاندن قدرت از دست مدعیان دروغین و جسور آن خواهد بود. از این رو، امام مهدی (عج) با مقاومت‏ های بسیاری روبه ‏رو خواهد شد و ناگزیر، جنگی جانکاه در پیش خواهد داشت. این نکته در روایات فراوانی مورد نظر قرار گرفته است. در زیر، به نمونه‏ هایی اشاره می‏ کنیم:

مفضل بن عمر گوید: "به امام صادق(ع) گفتم: نشانه قائم چیست؟ فرمود: آن‏گاه روزگار گردش کند و گویند: او مرده یا هلاک شده؟ در کدامین سرزمین می ‏گردد (به‏ سر می ‏برد)؟ گفتم: فدایت شوم، سپس چه خواهد شد؟ فرمود: ظهور نمی‏کند مگر با شمشیر".(1)

هم‏چنین، ابوبصیر گوید: شنیدم امام (ع) می‏ فرمود: "…شمشیر بر گردن خویش حمایل می‏ سازد، هشت ماه به شدت مبارزه می ‏کند تا این‏که خدا راضی شود…".(2)

در پیش بودن این مسؤولیت سنگین و خطیر برای مهدی (عج)، کار را برای پیروان وی نیز دشوار خواهد ساخت. خداوند چنین مقدر نکرده است که آن حضرت، این رسالت را به تنهایی و تنها با مدد غیبی به انجام برساند، بلکه نظر بر آن بوده است که بشر در گیرودار این رخداد عظیم، خود نیز تحول یابد و در تعیین سرنوشت تاریخی خویش، نقش ‏آفرینی کند. به هر روی، کسانی خواهند توانست خود را برای این یاوری آماده کنند که ظرفیتی عظیم در خویش سراغ گیرند. به همین دلیل، صفات برجسته ‏ای برای یاوران مهدی (عج) ذکر شده است، چنان‏که در روایتی در وصف شجاعت آنان آمده است:"و مردانی که گویی دل‏های‏شان پاره‏ های پولاد است…".(3) هم‏چنین، در روایتی، ابوالجارود به نقل از امام باقر(ع)گوید: آن حضرت به من فرمودند: "…چون شنیدید ظهور کرده است، نزد او بروید، اگر چه کشان کشان بر روی برف و یخ باشد."(4) این بیان حاکی از آن است که یاران امام، چنان نستوه‏ اند که اگر لازم باشد خود را به این نحو نیز به وی برسانند، به آن مبادرت خواهند کرد.

در نظر بودن چنین غایت بلندی در مسأله مهدویّت، زمینه ‏ساز آسیب تربیتی کمال ‏گرایی (غیر واقع ‏گرا) می‏ گردد. این آسیب چنین آشکار می‏ گردد که مربیان، بدون توجه به وسع فهمی و عملی افراد، آنان را از همان ابتدا به فتح این قله‏ی عظیم فرابخوانند. آسیب این گونه کمال ‏گرایی، به صورت اعراض کلی فرد از مقصد و مقصود آشکار می ‏گردد و این در جریان تربیت، نقض غرض خواهد بود؛ زیرا فراخواندن افراد به کمال، برای آن است که آنان از وضعیت کنونی خویش، به سوی نقطه‏ ای فراتر حرکت کنند. اما هنگامی که این امر به صورت غیرواقع‏ بینانه صورت گیرد، فرد را از اصل حرکت منصرف می ‏سازد. مربی باید بداند که هر کسی برای آن ساخته نشده است که بتواند یاور خاص مهدی (عج) باشد و نمیتوان همگان را در این حرکت، به قلّه نشاند و با این حال، چنین نیست که این گونه افراد، جایی در کاروان بلنددامنه‏ نصرت مهدی (عج) نداشته باشند.

در قطب دوم و در نقطه‏ مقابل کمال‏ گرایی، سهل‏ انگاری قرار دارد. سهل‏ انگاری در قلمرو مهدویّت، به این نحو آشکار می ‏گردد که جایی برای آن در ذهن و ضمیر فرد فراهم نیاید و به تبع آن، نقشی برای آن در تحول شخصیتی وی وجود نداشته باشد. به عبارت دیگر، در این قطب، مسأله‏ی مهدویّت در منظومه‏ تربیت دینی، به کنج تغافل یا غفلت می‏افتد و هیچ نقشی برای آن در جریان تربیت دینی در نظر گرفته نمی ‏شود.

در پاره ‏ای از روایات به این نکته اشاره شده است که چگونه برخی از مردم، مسأله‏ مهدویّت را به بوته فراموشی و غفلت می‏ سپارند، به نحوی که به وقت ظهور وی، شگفت زده می‏ شوند. به طور مثال، حماد بن عبدالکریم گوید: "در محضر امام صادق‏(ع) از حضرت قائم(عج) یاد شد. پس آن حضرت فرمود: بدانید که هرگاه او قیام کند، حتماً مردم می‏ گویند: این چگونه ممکن است؟ در حالی که چندین و چند سال است که استخوان‏های او نیز پوسیده است."(5)

آسیب ‏زایی سهل‏ انگاری در این است که نقش تربیتی آرمان‏ها را با سبک‏ گرفتن یا فراموش کردن آن‏ها از میان برمی ‏دارد. هر آرمانی، متناسب با ویژگی‏ های خود، قابلیت معینی را در افراد شکل می‏ دهد. سهل‏ انگاری نسبت به هر آرمانی، سهم تربیتی معینی را از عرصه‏ تربیت خارج می ‏سازد. مهدویّت یکی از زنده ‏ترین و پویاترین آرمان‏های دینی است؛ زیرا افراد را در ارتباط با رخدادی قرار می ‏دهد که در پیش است و با توجه به این که وقت آن نامعین است، هر آن ممکن است واقع شود. رخدادهای مربوط به آینده، از توانایی ویژه‏ای برای آماده ‏سازی افراد برخوردارند. مهدویّت در میان این گونه رخدادهای مربوط به آینده، یکی از برجسته ‏ترین آن‏هاست؛ زیرا در عرصه وسیعی، یعنی در پهنه حیات بشری، رخ می ‏دهد و در حکم برآیندی برای درازای بلند تاریخ آدمی و چون نقطه روشنی در پایان آن است. سهل‏ انگاری نسبت به مهدویّت در تربیت دینی، به منزله از دست نهادن این تأثیر عظیم تحول ‏بخش در شخصیت افراد است.

در نقطه‏ میان دو قطب آسیب‏ زای مذکور، حالت سلامت عبارت از سهل ‏گیری است. سهل‏ گیری از معایب هر دو قطب کمال ‏گرایی (غیر واقع ‏گرا) و سهل‏ انگاری به دور است؛ زیرا در عین حال که در آن، به کمال نظر هست، وسع فرد نادیده گرفته نمی ‏شود و در عین حال که در آن، سهولت در کار است، غفلت در میان نیست.

پی نوشت:

1) مفضل بن عمر قال: "قلت لأبی عبداللَّه‏(ع): ما علامه القائم؟ قال، اذا استدار الفلک، فقیل: مات أو هلک؟ فی أی واد سلک؟ قلت: جعلت فداک ثم یکون ماذا؟ قال : لایظهر الا بالسیف". نعمانی، ص ۲۲۵٫

2) عن أبی بصیر قال: سعمت أبا جعفر الباقر(ع)یقول: "…ویضع السیف علی عاتقه ثمانیه أشهر هرجاً هرجاً حتی یرضی اللَّه…". نعمانی، ص ۲۳۹٫

3) فضیل بن یسار عن أبی عبداللَّه(ع) فی حدیث قال: "و رجال کأن قلوبهم زبر الحدید…". بحارالانوار، ج ۱۳، ص ۱۸۰، به نقل از: تاریخ ما بعدالظهور، صدر، صص ۳۴۸ – ۳۴۹٫

4) عن أبی‏الجارود عن أبی جعفر(ع)قال: قال لی: "…اذا سمعتم به فأتوه و لو حبواً علی الثلج". نعمانی، ص ۲۲۲٫

5) زائده بن قدامه عن بعض رجاله عن أبی عبداللَّه‏(ع) قال: "ان القائم اذا قام یقول الناس: أنی ذلک؟ و قد بلیت عظامه". غیبت نعمانی، صص‏۲۲۲-۲۲۳٫

پایان پیام/376

نظرات

نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
ارسال

نظرات ارسال شده

سرخط خبرهای سرویس

آرزوهای امام زمان(عج)

اسارت‌هایی که مانع ظهور می‌شوند

امام زمان(عج) در فرازی از دعای مشهور «اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا تَوْفِيقَ الطَّاعَةِ...» از خدا رهایی و آسودگی برای اسیران را طلب کرده‌اند. البته این رهایی فقط به زندان ظاهری اشاره ندارد چراکه هستند اسارت‌هایی که دیده نمی‌شوند اما مانع ظهورند.

اخبار برگزیده شبستان