خبرگزاری شبستان

چهارشنبه ۲ خرداد ۱۳۹۷

الأربعاء ٨ رمضان ١٤٣٩

Wednesday, May 23, 2018

اللَّهُم کُنْ لِوَلِیِّکَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن، صَلَواتُکَ علَیه و علی آبائِه، فِی هَذِهِ السَّاعَةِ وَ فِی کُلِّ سَاعَه، وَلِیّاً وَ حَافِظاً و قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِیلًا وَ عَیْنا، حَتَّى تُسْکِنَهُ أَرْضَکَ طَوْعا وَ تُمَتعَهُ فیها طَویلا" - خدایا، ولىّ‏ ات، حضرت حجّت بن الحسن، که درود تو بر او و بر پدرانش باد؛ در این لحظه و در تمام لحظات سرپرست و نگاهدار و راهبر و یارى گر و راهنما و دیدبان باش، تا او را به صورتى که خوشایند اوست، ساکن زمین گردانیده و مدّت زمان طولانى در آن بهره مند سازی

سرویس : اندیشه - سبک زندگی زمان :   ۱۳۹۵/۱۰/۲۲ - ۱۰:۱۵ شناسه خبر : ۶۰۰۷۷۳
عضو هیئت علمی موسسه امام خمینی(ره) در گفت وگو با شبستان:
تضاد قول و فعل در عمل به آموزه‌های دینی، باور جامعه را تخریب می‌کند!
خبرگزاری شبستان: اعتقاد و التزام یک جامعه به توحید و معاد باید در مناسبات نظامی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی آن نمود و اثر داشته باشد، وگرنه پارادوکس قبول داشتن به زبان ولی عمل نکردن در رفتار، باور و شخصیت جامعه را خدشه دار می‌کند.

به گزارش خبرنگار اندیشه خبرگزاری شبستان، بررسی و تحلیل رویکردهای فرهنگی و تأثیرات این باور‌ها در سطوح مختلف اجتماعی و نیز تبیین راهکارهای عملی برای دستیابی به فرهنگ صحیح اسلامی ـ ایرانی و پیاده سازی این اصول و رویه در طبقات و لایه‌های گوناگون جامعه و چگونگی استخراج مبانی آموزشی از مختصات و منویات دینی، ما را بر آن داشت تا با حجت الاسلام والمسلمین دکتر سید علی حسنی، عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) گفت‌و‌گویی ترتیب دهیم که، ماحصل آن در ادامه از نظرتان می‌گذرد:

 

بنا بر تعابیر و نظریات وارده، شریان‌ها و رویکردهای فرهنگی، شریان‌ها و بسترهای حیاتی و اساسی هر جامعه هستند و همین شریان‌ها، تمدن‌های فرهنگی را نیز تشکیل و قوام می‌دهند، به نظر شما، بستر‌ها و رویکرد‌های صحیح و مناسب برای پیاده سازی و اعتلای فرهنگ اسلامی ایرانی در سطوح مختلف اجتماعی، چه مولفه‌ها و شاخصه‌هایی هستند؟

 

اولین مولفه و شاخصه در این باب این است که، می‌بایست محققین و اندیشمندان جامعه، در فضای فرهنگ اسلامی ـ ایرانی تربیت و پرورش داده شوند. به طور نمونه، زمانی که از فرهنگ و اندیشه غربی صحبت می‌شود، به طور قطع، فضا و محیط آن فرهنگ، بر پرورش و تربیت محققین و اندیشمندان آن دیار تأثیرگذار بوده است. در فضا و اتمسفر غربی، باورهای اومانیستی ظهور و تبلور دارد، بنابراین این فرهنگ و اندیشه، قطعاً در ساختار و تعلیمات محققین و متفکرین غرب تأثیرگذار خواهد بود.

در فضا و محیط جامعه اسلامی، اگر می‌خواهیم رویکرد‌ها و ساختار‌ها، بر مبنای فرهنگ و آداب اسلامی و ایرانی ساری و جاری شوند، می‌بایست در گام و قدم اول، مبانی اصولی و اعتقادی اسلامی که، مورد تأیید و تأکید هستند را در مقام و جایگاه عمل، به منصه ظهور و بروز رساند، نه اینکه اصول و مبانی را لسانی و زبانی تعریف و تأیید نماییم، ولی در مقام عمل طور دیگری عمل کنیم. در تفاوت و اختلاف بین دیدگاه‌های الهی و اسلامی و دیدگاه‌های غربی و قوام یافته بر مبنای القائات اومانیستی، تضاد‌ها وتفاوت‌های فاحشی مشهود و معلوم است.

به طور نمونه، اندیشمندان و متفکران غربی مانند فروید، اگوست کنت و راسل، زمانی که مباحثی مانند خدا‌شناسی، معاد و مباحث مرتبط با انبیاء (ع) و یا به عبارت کلی، چارچوب‌های اعتقادی، به میان می‌آید و مطرح می‌شود، بنا به تعالیم و دریافت‌های نامتعارف و اومانیستی که دریافت کرده‌اند، این مباحث را با تعابیری مانند، زائیده شدن از ذهن و فکر پریشان آدمی و یا جهل و نادانی بشر، تعریف و تبیین می‌نمایند. زمانی که این فرهنگ‌ها و گویش‌ها را در کنار هم قرار می‌دهیم و به آن‌ها به صورت کلی نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که، در هیچ کدام از این نظریات به فطرت و اساس وجودی و عقل انسان و نیاز او به قدرت و نیروی الهی و ماوراء الطبیعه و تائیدات عقلی اشاره نشده است.

در باور و اعتقاد قوام گرفته بر مبنای القائات اومانیستی، اصولاً جایگاهی و شأنی برای مسائل ماوراءالطبیعه وجود ندارد و همه مسائل و رویکرد‌ها را با استدلال‌های عینی و طبیعی و طبیعت گرایانه توصیف و تشریح می‌کنند، بنابراین در این رویکرد‌ها، اگر هم بخواهند در باب مسائل و موارد دینی و الهی و آسمانی نیز بحث و کنکاش نمایند، به ناچار می‌بایست این تعاریف و تعابیر را با مسائل و موارد طبیعی و حس گرایانه پیوند زنند. این دیدگاه‌ها، مقولاتی مانند، خدا‌شناسی و خداباوری را تماماً بر مبنای توهمات و پریشانی‌های ذهنی انسان تعریف و تحلیل می‌کنند. اگوست کونت در باب مراحل تکامل و پیدایش بشر و انسان مراحلی را تعریف می‌کند، او در این مقوله می‌گوید که، پیدایش انسان شامل چند مرحله و مقام بوده است و در مرحله اول که مرحله ربانی است، دین و باورهای دینی وجود داشته است و در مراحل بعدی پیدایش انسان که مراحل فلسفی و علمی است، دین و مبانی اعتقادی وجود نداشته است. او در باب مقوله ربانی معتقد است که، پیدایش دین و باورهای اعتقادی در این مرحله، بر اثر پریشانی و توهّم و تخیل آدمی شکل گرفته است و در مراحل دیگر تکامل انسان، این توهمات و تخیلات اثر و تأثیری نداشته‌اند.

 

در برابر رویکرد‌ها و القائات اومانیستی و غربی و بعضاً نامتعارف راه یافته به متون آموزشی و مراکز علمی و دانشگاهی جوامع اسلامی چگونه باید رفتار کرد؟

در جامعه و فرهنگ اسلامی این رویکرد متفاوت و دگرگون خواهد بود. در مقوله اثرگذاری فرهنگ و اندیشه الهی و اسلامی در لایه‌های مختلف اجتماعی، اولین رویکرد باید اینگونه باشد که، اگر می‌خواهیم این تأثیرات و باور‌ها در جامعه نهادینه شود، اولین گام این است که، می‌بایست خود متولیان و متخصصان فرهنگی و اجتماعی جامعه، به تعالیم و مفاهیم الهی و اسلامی پایبند و ملتزم باشند. به طور نمونه، کسانی که در جامعه اسلامی معتقد به مبانی الهی و اسلامی هستند، نمی‌توانند بگویند ما به تعالیم اسلامی معتقد هستیم ولی در مناسبات اقتصادی و سیاسی، رویکرد‌ها و الزامات الهی و اسلامی را نادیده بگیرند و به مستندات و رویکردهای شخصی و فردی بیشتر و بهتر توجه داشته باشند تا منویات و تعالیم الهی و اسلامی و بنا به تعابیر قوم یهود معتقد باشند که «و قالت الیهود یدالله مغلولة»، بنابراین این رویکرد‌ها به هیچ وجه مناسب و در شأن و درخور یک جامعه اسلامی نخواهد بود.

باید در مقوله جاری شدن فرهنگ الهی و اسلامی در سطوح گوناگون بیان کرد نخستین گام این است که، ابتدا می‌بایست مبانی و گزاره‌های اسلامی برای محققین و متفکرین جامعه تعریف شوند و سپس در مرحله بعد، افرادی به کار و مسائل اداری و فرهنگی گماشته شوند که، این دستاورد‌های الهی و اسلامی را قبول داشته باشند و به کارگشا و موثر بودن این دست یافت‌ها و شاخصه‌ها، معتقد و ملتزم باشند. در این صورت است که می‌توان به ایجاد فرهنگ و روش‌های الهی و اسلامی و ظهور و بروز آن‌ها در سطوح مختلف جامعه امیدوار بود.

 

در مقوله استفاده و تثبیت این تعریف و مفهوم، یعنی ثبت و بسط باورهای الهی و اسلامی در مناسبات مختلف اجتماعی و فرهنگی، چه نمونه‌هایی قابل ذکر هستند؟

در باب این رویکرد و تأثیرگذاری باور و اندیشه‌ها، در مناسبات و رفتار‌ها، شاید بهترین و مهم‌ترین نمونه مراسم و ایام سوگواری سرور و سالار شهیدان، حضرت سیدالشهدا (ع) و یاران باوفای ایشان باشد. اگر با دقت و توجه به این مراسم و سوگواری‌ها، دقت شود می‌بینیم که، به علت باور کردن و پذیرفتن این ایام و مراسم و نهادینه شدن این باور در بین عموم مردم، مناسبات و رویکردهای متفاوتی بر حسب فرهنگ‌ها و اندیشه‌های قومیتی مختلف، شکل و قوام گرفته است. در این مقوله می‌بینید مراکز و نهادهایی مانند، حسینیه‌ها و تکایا و سقاخانه‌ها که مراکز تأثیرگذار و موثر فرهنگی و آیینی نیز هستند و شاید تعاریف و تعابیری نیز در گزاره‌های الهی و قرآنی نداشته باشند، ولی برحسب ایمان و باور به فرهنگ و اندیشه حسینی، شکل و قوام گرفته‌اند، در اقصی نقاط و مناطق مختلف جامعه و کشور، تشکیل و بنا نهاده شده‌اند. در همین زمینه می‌بینید، در هر استان و اقلیمی، بنا به آداب و رسوم خاص خود، مراسم و سوگواری‌هایی برای حضرت سیدالشهدا (ع) برگزار می‌شود و مردم با شیوه‌ها و رفتارهای مرسوم و مختص به خود، به حضرت سیدالشهدا (ع) ابراز ارادت و ادب می‌کنند.

بنابراین، می‌توان گفت که اگر باور و فرهنگی در بین مردم و توده‌های اجتماعی، نهادینه شود و مردم و جامعه، به آن فرهنگ و اندیشه باور و التزام داشته باشند، به طور پیاده سازی و اجرای این آداب و فرهنگ‌ها در سطوح مختلف اجتماعی کار دشواری نخواهد بود. اگر این باور‌ها و مناسبات فرهنگی بتوانند اینچنین در ساختارهای فرهنگی و اجتماعی مانند معماری، هنر، موسیقی، سینما و رسانه، جااندازی و پیاده سازی شوند، می‌توان به ایجاد و تأسیس فرهنگ و باور الهی و اسلامی در جامعه امیدوار بود. در مقابل این رویه، می‌توان به بحث خداباوری و توحید در فضا و اتمسفر جامعه اشاره کرد. اگر جامعه و فرهنگ و ایدئولوژی جامعه، به خدا و توحید و معاد، اعتقاد و التزام داشته باشد می‌بایست این رویکرد در مناسبات نظامی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی آنجامعه نمود و اثرداشته باشد، ولی در شرایط حال حاضر این رویکرد و رویه که خداوند قادر مطلق است و از تمامی مناسبات و توجهات بالا‌تر و ارجح‌تر است، متأسفانه در عرصه‌های گوناگون اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دیده نمی‌شود. این پارادوکس، یعنی قبول داشتن به زبان ولی عمل نکردن در رفتار و کردار، به باور و شخصیت جامعه خدشه وارد خواهد کرد. اگر این باور، هم مانند تبیین مراسم و بزرگداشت حضرت سیدالشهدا (ع)، در عمق جان و باور جامعه نشسته باشد، قطعاً نمی‌بایست بسیاری از این ناهنجاری‌ها و معضلات را در سطوح مختلف اجتماعی دید. انسانی که به خدا و توحید و معاد التزام و اعتقاد داشته باشد، به طور قطع از بسیاری از ناهنجاری‌ها و معضلات و مصائب دوری خواهد کرد.

بنابراین، در مقوله پیاده سازی و التزام جامعه به گزاره‌های الهی و اسلامی می‌بایست ابتدا، مبانی و مولفه‌های الهی و اسلامی را کامل و مبرهن و اصولی استحصال و استخراج نماییم، سپس با زیرسازی و پایه ریزی این مبانی و باور‌ها در لایه‌های اجتماعی و نیز با به کار گیری و استفاده از افراد و متولیانی که، به طور قطع، به این اصول و باورهای مبرهن و مبنایی، اعتقاد و التزام داشته باشند، در پیاده سازی و اجرای فرهنگ و اندیشه الهی و اسلامی گام برداریم.

پایان پیام/309

نظرات

نام :
ایمیل:(اختیاری)
متن نظر:
ارسال

نظرات ارسال شده

سرخط خبرهای سرویس

پژوهشگر سبک زندگی اسلامی در گفت وگو با شبستان:

راه استفاده از برکات رمضانی/چرا رمضان را ضیافت الله می خوانیم؟

خبرگزاری شبستان: تعابیری که در مورد ماه مبارک به کار می رود می تواند چند علت داشته باشد، مثل آنکه هر عمل خیر در این ماه ثوابی دو تا چند برابر دارد، لذا هر انسان عاقلی می کوشد تا بخشی از امور نیک را در این ماه انجام داده و از این خوان بهره بگیرد.

اخبار برگزیده شبستان